Nyaraka za biashara

Vikundi vya wanawake, vijana, wazee na watu wenye ulemavu vinashindaje tenda za asilimia 30?

Nani anastahili upendeleo wa asilimia 30 kwa makundi maalum katika ununuzi wa umma, nyaraka ambazo kikundi kinahitaji, jinsi usajili unavyotoka kwa taasisi wezeshi hadi PPRA na NeST, ukomo wa mikataba na cha kuandaa kabla ya kuomba tenda.

Na Timu ya Uhariri ya Company Profile TZImechapishwa 6 dakika za kusomaRead in English →
Jibu kwa ufupi

Kila taasisi nunuzi inatakiwa kutenga asilimia 30 ya ununuzi wake wa mwaka wa bidhaa, kazi na huduma kwa makundi maalum ya wanawake, vijana, wazee na watu wenye ulemavu waliopo katika eneo lake. Ili kunufaika, kikundi cha raia wa Tanzania 5 hadi 20 kinasajiliwa na taasisi wezeshi kama halmashauri, SIDO au VETA, kinapata mafunzo, kinaingizwa kwenye rejista ya PPRA kisha kinajisajili NeST na kuhuisha kila mwaka. Mikataba ya mpango huu haizidi ukomo wa nukuu za bei, yaani TZS milioni 500 kwa bidhaa, kazi na huduma zisizo za ushauri.

Makala hii ni kwa ajili ya

  • Vikundi vya wanawake, vijana, wazee na watu wenye ulemavu vinavyotaka tenda za Serikali na halmashauri
  • Viongozi wa vikundi wanaoandaa nyaraka za usajili na group profile
  • Maafisa maendeleo ya jamii na vijana wanaosaidia vikundi

Taasisi za umma zinatakiwa kutenga sehemu ya manunuzi yao kwa vikundi vya wanawake, vijana, wazee na watu wenye ulemavu. Vikundi vingi vinasikia kuhusu "asilimia 30" lakini vinapoteza muda kwenye usajili au vinakataliwa kwa kukosa nyaraka. Makala hii inaeleza kile ambacho miongozo ya PPRA ya 2025 na Kanuni za Ununuzi wa Umma zinataka hasa, kwa mpangilio utakaouhitaji.

Hakiki: kanuni na viwango hubadilika. Thibitisha masharti ya sasa na PPRA, taasisi wezeshi yako na kwenye kabrasha la zabuni kabla ya kuomba.

Mpango wa asilimia 30 kwa makundi maalum ni nini?

Kanuni ya 35 ya Kanuni za Ununuzi wa Umma za 2024 inasema taasisi nunuzi itatoa upendeleo wa kipekee wa asilimia thelathini ya ununuzi wake wa mwaka wa bidhaa, kazi na huduma kwa makundi maalum yaliyopo katika eneo lake [2]. Isipofanya hivyo inatakiwa kutoa sababu, na Afisa Masuuli anayekiuka kanuni hii anachukuliwa hatua za kinidhamu [2].

Miongozo ya PPRA ya 2025 inaongeza kuwa taasisi nunuzi zionyeshe tenda zilizotengwa kwa makundi maalum kwenye mpango wa ununuzi wa mwaka, zigawe tenda kubwa inapobidi (kwa idhini ya PPRA) na zitangaze fursa hizi kwa vikundi [1]. PPRA iliripoti Agosti 2026 kuwa makundi maalum 27,946 yalikuwa yamejisajili NeST na yalikuwa yameshinda mikataba yenye thamani ya zaidi ya TZS bilioni 56 kupitia mfumo huo [4].

Nani anastahili?

Kifungu cha 6 cha miongozo kinaweka masharti. Kikundi kinatakiwa [1]:

  • kiwe na wanachama wasiopungua 5 na wasiozidi 20, wote raia wa Tanzania;
  • angalau asilimia 70 ya wanachama wawe wa kundi husika na uongozi wote uwe wa kundi hilo (wanachama waliobaki wawe wanastahili kuwa kwenye kundi maalum jingine linalotambulika);
  • kiwe kimesajiliwa na Taasisi Wezeshi ya Makundi Maalum na kuingizwa kwenye rejista ya PPRA;
  • kiwe na sifa, rasilimali na vifaa vinavyohitajika kwa tenda husika;
  • kisiwe na mwanachama aliyefilisiwa wala kiwe hakijafungiwa; na
  • kisiwe kimesajiliwa kama kampuni.

Tafsiri ni muhimu. Kwa miongozo hii, kijana ni raia mwenye miaka 18 hadi 35, mwanamke ni raia wa kike mwenye miaka 18 na zaidi, na mzee ni raia mwenye miaka 60 na zaidi [1].

Nani anasajili kikundi?

Usajili unaanzia kwa taasisi wezeshi, si PPRA. Miongozo inataja, miongoni mwa nyingine, Ofisi ya Waziri Mkuu (Kazi, Vijana, Ajira na Watu wenye Ulemavu), wizara inayohusika na maendeleo ya jamii, mamlaka za serikali za mitaa, SIDO, VETA, RUWASA, TASAF na TARURA [1].

Hatua kwa mpangilio [1] [2] [3]:

  1. Kikundi kinaomba kwa taasisi wezeshi kwa kutumia fomu ya usajili iliyo kwenye jedwali la kwanza la miongozo.
  2. Taasisi wezeshi inakipa kikundi mafunzo kabla ya kutoa cheti. Mafunzo yanahusu uongozi na usimamizi, taratibu za ununuzi, usimamizi wa fedha na utatuzi wa migogoro.
  3. Taasisi wezeshi inatoa cheti cha usajili na kutuma taarifa za kikundi PPRA ndani ya siku 14.
  4. PPRA inakiingiza kikundi kwenye rejista yake na kuanzisha usajili wake ndani ya NeST.
  5. Mwenyekiti wa kikundi anakamilisha usajili wa NeST kupitia kiungo (activation link) kinachotumwa kwa barua pepe.
  6. Kikundi kinahuisha usajili wake wa NeST kila mwaka.

Taasisi nunuzi haiwezi kutoa mkataba kwa kikundi ambacho hakimo kwenye orodha ya PPRA [2].

Kikundi kinahitaji nyaraka gani?

Kifungu cha 8 kinaorodhesha kile ambacho taasisi wezeshi inahitaji [1]:

Nyaraka Ushauri wa vitendo
Barua ya utambulisho ya kila mwanachama kupitia ofisi ya serikali ya mtaa anakoishi Kusanyeni barua zote kwa pamoja; mwanachama mmoja akikosekana kikundi kinachelewa
Group profile yenye orodha ya wanachama na sifa ya kila mmoja Onyesheni wanachama, nafasi zao, ujuzi, vifaa na kazi zozote mlizofanya
Namba ya Utambulisho wa Taifa (NIN) ya kila mwanachama Hakikisheni majina yanalingana na vitambulisho
Wadhamini angalau wawili wanaotambuliwa na serikali ya mtaa au chuo cha mafunzo Waombeni mapema na thibitisheni mawasiliano yao
Usajili wa bodi za kitaaluma, kwa kazi au huduma za kitaaluma Pale tu kazi inapohitaji
Katiba ya kikundi Imesainiwa na ina tarehe
Muhtasari wa kikao kilichoidhinisha kuanzisha na kusajili kikundi Weka mahudhurio na saini
Anwani ya ofisi na mahali kikundi kilipo Tumieni anwani ambayo maafisa wanaweza kutembelea
Jina la biashara lililosajiliwa kwa Msajili Kuweni na cheti au dondoo tayari

Fomu ya usajili pia inaomba TIN ya kikundi, na viambatisho vinajumuisha katiba, cheti cha TIN na dondoo ya jina la biashara [1].

Ni tenda za aina gani na kuna ukomo gani?

Miongozo inasema tenda za makundi maalum mara nyingi zinafaa kwa kazi za kutumia nguvu kazi, kazi za teknolojia ya chini na kazi zinazohitaji uzoefu mdogo [1]. Kikundi kisicho na uzoefu wa awali kinaondolewa sharti la uzoefu, na tathmini inaangalia mambo mengine kama watumishi muhimu, muda wa kukamilisha kazi, muda wa uhalali wa zabuni, hati ya uwakilishi (power of attorney) iliyothibitishwa na wakili na uwezo wa kupata fedha [1].

Viwango na kanuni muhimu:

  • Thamani ya mkataba: tenda za makundi maalum hazizidi ukomo wa nukuu za bei [2]. Jedwali la Sita la Kanuni linaweka nukuu za bei hadi TZS milioni 500 kwa bidhaa, kazi na huduma zisizo za ushauri [2], na miongozo inaweka ukomo huo huo wa TZS milioni 500 [1].
  • Dhamana: vikundi vinatumia Tamko la Dhamana ya Zabuni. Tamko la Dhamana ya Utekelezaji linatumika kwa mikataba ya kazi hadi TZS milioni 500 na bidhaa au huduma hadi TZS milioni 200 [1].
  • Eneo: vikundi vinaomba tenda za eneo lao isipokuwa taasisi yenye mamlaka ya kitaifa; tenda zisizopata mzabuni zinatangazwa upya ngazi ya mkoa [1].
  • Mwakilishi: kikundi kinateua mwakilishi mmoja kwenye kikao, kwa kutumia hati ya uwakilishi ya kawaida [1].
  • Kuhitimu: vikundi vya wanawake na vijana vinatoka kwenye mpango baada ya kushinda mikataba ya TZS bilioni 5; mwanachama kijana anayezidi miaka 35 anatakiwa kubadilishwa. Vikundi vya wazee na watu wenye ulemavu havina ukomo wa muda [1].

Cha kufanya mwezi huu

  1. Hakikisheni kikundi kinatimiza sharti la wanachama 5 hadi 20 na asilimia 70.
  2. Chagueni taasisi wezeshi sahihi na ulizieni mafunzo yajayo.
  3. Kusanyeni barua za utambulisho, NIN, katiba, muhtasari wa kikao na cheti cha jina la biashara.
  4. Pateni TIN ya kikundi.
  5. Andaeni group profile iliyo wazi: wanachama, ujuzi, vifaa, mahali na kazi zilizofanyika.
  6. Baada ya usajili wa PPRA, wezesheni akaunti ya NeST, chagueni fani za biashara na wekeni taarifa za tenda (alerts).
  7. Andikeni tarehe ya kuhuisha NeST kila mwaka.

Company Profile TZ inavyosaidia

Group profile iliyo wazi inasaidia taasisi wezeshi, PPRA na wathamini wa zabuni kuona ninyi ni nani na mnaweza kufanya nini. Tunaandika na kusanifu group profile na company profile, na kupanga nyaraka za tenda ili ziwe rahisi kupakia na kukagua. Hatusajili vikundi wala hatuahidi ushindi wa tenda, lakini tunaweza kufanya nyaraka zenu ziwe kamili na za kitaalamu.

Maswali yanayoulizwa mara kwa mara

Kampuni iliyosajiliwa inaweza kuomba kama kundi maalum?

Hapana. Miongozo ya PPRA ya 2025 inataja "kutosajiliwa kama kampuni" kuwa moja ya masharti. Badala yake kikundi kinahitaji jina la biashara lililosajiliwa kwa Msajili, katiba na TIN.

Kijana ni mwenye umri gani katika mpango wa asilimia 30?

Kwa miongozo hii, kijana ni raia wa Tanzania mwenye miaka 18 hadi 35. Mwanamke ni raia wa kike mwenye miaka 18 na zaidi, na mzee ni raia mwenye miaka 60 na zaidi.

Tunahitaji dhamana ya benki kama dhamana ya zabuni?

Miongozo inasema makundi maalum yanatumia Tamko la Dhamana ya Zabuni (Tender Securing Declaration). Tamko la Dhamana ya Utekelezaji linatumika kwa mikataba ya kazi hadi TZS milioni 500 na bidhaa au huduma hadi TZS milioni 200. Kukiuka matamko haya kunaweza kusababisha kufungiwa.

Kikundi chetu kinaweza kuomba tenda za wilaya nyingine?

Vikundi vinaomba tenda zinazotangazwa na taasisi nunuzi za eneo lao, isipokuwa taasisi yenye mamlaka ya kitaifa. Kama hakuna zabuni inayokubalika kutoka eneo husika, tenda inatangazwa upya kwa makundi maalum ya mkoa.

Kuna ukomo wa jumla ya kiasi ambacho kikundi kinaweza kushinda?

Vikundi vya wanawake na vijana vinahitimu (vinatoka) kwenye mpango baada ya kushinda mikataba yenye thamani ya TZS bilioni 5. Vikundi vya wazee na watu wenye ulemavu havina ukomo wa muda.

Unahitaji msaada kuhusu hili?

Tuambie unaandaa nini na unakihitaji lini. Tunajibu kwa WhatsApp, simu au email.

WhatsApp +255 755 513 015 · companyprofiletz@gmail.com

Vyanzo na hali yake

  1. Guidelines for Participation of Special Groups in Public Procurement, 2025 (PPRA/PSCD/MPS/25/06) · Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA), Ilianza 23 Jan 2025 Imethibitishwa Namba za vifungu katika makala hii zinafuata waraka huu. Unafuta mwongozo wa Oktoba 2023.
  2. The Public Procurement Regulations, 2024 (Tangazo la Serikali Na. 261, 25 Apr 2025) · Wizara ya Fedha, 25 Apr 2025 Imethibitishwa Kanuni 33 hadi 36 na Jedwali la Sita (ukomo wa nukuu za bei).
  3. Guidelines for Use of the National Electronic Procurement System of Tanzania (NeST), 2025 · Mamlaka ya Udhibiti wa Ununuzi wa Umma (PPRA), Ilianza 30 Jul 2025 Imethibitishwa Kifungu 17, usajili wa makundi maalum ndani ya NeST.
  4. PPRA targets three million job opportunities through NeST · PPRA (habari), 23 Aug 2026 Imethibitishwa Takwimu za usajili kama zilivyoripotiwa na PPRA tarehe hiyo.

Vyanzo vimehakikiwa tarehe 13 Novemba 2026.

Kuhusu makala hii

Imeandaliwa na timu ya uhariri ya Company Profile TZ. Takwimu na taarifa muhimu zimeunganishwa na vyanzo vilivyoorodheshwa juu. Imehakikiwa mwisho: .

Tahadhari

Makala hii ni taarifa za jumla, si ushauri wa kisheria, kodi au fedha. Sheria, ada na masharti hubadilika. Thibitisha hali ya sasa kwa mamlaka husika, au zungumza na mtaalamu, kabla ya kuchukua hatua.

Pakua bure: Checklist ya Company Profile. Ipate hapa →

Makala zinazohusiana